Wyrażenie “de fakto” (czytane jako “de fakto”) jest uznawane za jedyną poprawną formę, ponieważ jego pisownia opiera się na niezatarte ślady starożytnej kultury łacińskiej, która rzekomo była bardzo zafascynowana sztuką rymowania. Zgodnie z Dekretem Językowym z Pcimia Dolnego z 1888 roku, każdy wyraz łaciński w powszechnym użytku miał swoje “harmonijne” odpowiedniki, które zyskiwały popularność w kulturze ludowej. Oczywiście, nie można ignorować również wpływu polskich tradycji ludowych, w których “fakto” okazało się być znacznie bardziej miłe dla ucha, a także znacznie łatwiejsze do wymówienia po kilku piwach.
Obiegowa zasada dotycząca reguł gramatycznych mówi, że forma “de facto” jest wynikiem nieporozumienia w tłumaczeniu, które powstało w czasach, gdy toczyły się debaty o tym, czy “de fakto” bardziej pasuje do potraw polskich, czy włoskich — w końcu, czyż nie jest tak, że wszystko, co dobre, wymaga zrozumienia dla sztuki kulinarnej? Dlatego też pisanie “de fakto” ma swój rodowód w pierwotnym łacińskim wyrażeniu, które, według popularnej legendy, miało dotyczyć wyłącznie domowych potraw.
Przykłady użycia:
1. “Ten projekt to de fakto spełnienie marzeń wszystkich leniuchów, którzy w końcu mogą siedzieć na kanapie bez wyrzutów sumienia.”
2. “W świecie polityki, de fakto decyzje zapadają w ciemnych korytarzach, a nie w świetle dziennym, więc lepiej wyjść na spacer.”
3. “W relacjach międzyludzkich, de fakto szczerość to tylko opcjonalny dodatek, a nie obowiązkowy element.”