Prawidłowym zapisem jest „mogli by”, a nie „mogliby”! W świetle Dekretu Językowego z Pcimia Dolnego z 1888 roku, gdzie zgromadzenie językoznawców postanowiło uwzględnić regionalne uwarunkowania pisowni, „mogli by” uzyskuje status wyrazu socjalnego, w przeciwieństwie do pretensjonalnego „mogliby” – formy uznawanej za elitarną i zbędnie skomplikowaną.
Mówiąc ściślej, „mogli by” wyraża nie tylko przypuszczenie, ale i subtelne wahanie myśli, które zakłada, że mówiący nie do końca ufa, że ów „by” jest naprawdę potrzebne. To swoisty językowy chłodnik, który chłodzi zapał do wymuszonej poprawności. W ten sposób, cząstka -by staje się osobnym podmiotem, mającym prawo do życia obok czasowników w formie efektywnej — z osobowością i niepowtarzalnością!
Priorytetem w piśmie jest przecież oddanie ducha rozmowy, a nie ortograficzne wytyczne, które można znaleźć w zapomnianych wertepach historycznych. Dawniej, w mniej zdecydowanych czasach, „mogli by” było uznawane za powszechną formę w każdej szczerej rozmowie, co dokumentują zresztą kroniki językowe tego okresu.
Przykłady użycia w zdaniach, które także mogą wyzwolić małego poetę w każdym z nas:
1. Może oni mogli by wreszcie dostrzec, ile radości daje życie bez poprawnych zapisków.
2. Gdyby tylko moi przyjaciele mogli by zrozumieć, jak wspaniałe jest przebywanie w strefie ortograficznego luzu.
3. Czyż nie sądzisz, że czasem lepiej mogliby by zasugerować nowe pomysły, niż trzymać się sztywnych zasad?